Personenrijtuig ZVTM AB8
- Het restauratieproces
De Museumstoomtram Hoorn-Medemblik is in de zomer van 2007 begonnen met de restauratie van personenrijtuig AB8 van de Zeeuwsch-Vlaamsche Tramweg-Maatschappij (ZVTM). Dankzij de A-status van dit ‘mobiele monument’ in het Nationaal Register Mobiel Erfgoed hebben de landelijke cultuurfondsen en de Tramweg-Stichting een bijdrage geleverd om de restauratie van het fraaie houten tramrijtuig mogelijk te maken. Zomer 2011 werd de restauratie afgerond.
|
Menu Personenrijtuig ZVTM AB8
Foto linksboven
ZVTM-personenrijtuig in bietentram anno 1948. Foto: J. Voerman
|
september 2011 |
30 sept - Op de warmste dag van de maand werd onder buitentemperaturen van rond de 25 graden de stoomverwarming van het rijtuig ZVTM AB8 getest. Loc 30 was speciaal voor de gelegenheid opgestookt om stoom te kunnen leveren. De test verliep probleemloos. Op 7 oktober a.s. stelt Staatssecretaris Zijlstra het rijtuig officieel in dienst. foto R. Korthof |
6 september - Loc 8 'Ooievaar' heeft zojuist de leden van het Genootschap Ooievaar naar Wognum gebracht, waar in de wachtkamer van het station een eenvoudige doch voedzame lunch werd geserveerd. Gereisd werd in de Zeeuwse rijtuigen ZVTM8 en SBM24, hetgeen een fraai tramstel opleverde. foto J. de Jong |
Werkzaamheden tot mei 2011 |
 19 mei 2011 - het rijtuig heeft zojuist een succesvolle afleveringsproefrit gemaakt naar Wognum, en staat hier gereed voor de terugrit. Alles werd in orde bevonden.
De officiele indienststelling zal later dit jaar plaatsvinden, waarbij de primeur van de eerste rit uiteraard is voorbehouden aan de leden van het Genootschap Ooievaar! |
Werkzaamheden tot april 2011 |
12 april 2011 - in de eerste klasse zijn inmiddels de kussens aangebracht, en
in de tweede klasse werken Lex Neervoort en Harry Mienis aan de stoomverwarming.
|
Werkzaamheden tot januari 2011 |
Gedurende de laatste maanden van 2010 werden vele afwerkende werkzaamheden verricht. Eind december was het rijtuig zover gereed, dat besloten werd het te verplaatsen naar een van de stallingsloodsen. Daarmee kwam de ruimte op spoor 3 van de werkplaats beschikbaar voor de bak van rijtuig RTM 334, dewelke vervolgens voor restauratie gereed gemaakt kan worden.
|
Werkzaamheden tot november 2010 |
De vele afwerkende klussen op dit moment lijken dit toch al fraaie rijtuig nog mooier te maken! Bij de deuren worden vier stalen hekwerken aangebracht. De eerste delen van de stoomverwarmingsinstallatie hebben hun definitieve plaats in het vrijwel voltooide rijtuig gekregen. Voor de diverse onderdelen van de dummy gasverlichting zijn onderdelen vervaardigd, zoals de te bedienen gasafsluiter, manometer, hoofdafsluiter en de rode gasvulstukken. Deze zijn gemonteerd op de stelbalk. In de lampen zelf is elektrische verlichting aangebracht. Ook het remsysteem kreeg de nodige aandacht. De luchtremcilinder is geplaatst, evenals de tripleklep en het hulpreservoir. Verder is gewerkt aan het mechanische remwerk met nastelmogelijkheden en op de beide koppen standpijpen, afsluiters en slangen voor zowel de luchtrem als de stoomverwarming. |
|
Werkzaamheden tot augustus 2010 |
Opnieuw zijn veel tijdrovende klussen rond de afwerking van de restauratie uitgevoerd, zoals het aanbrengen van nog een laklaag, het plaatsen van de slijtlatten op de vloer, het aanbrengen van de stoomverwarmingsleidingen en - als in het oog springend detail - het plaatsen van de koersborden met de juiste historische Zeeuws-Vlaamse bestemmingen. |
|
Werkzaamheden tot juni 2010 |
Het bijna voltooide rijtuig bevindt zich inmiddels weer in werkplaats Hoorn. Hier worden nog diverse lak- en schilderswerkzaamheden uitgevoerd. Op de houten vloer worden op dit moment slijtlatten aangebracht. Op de foto is de aangebrachte beschrifting op de stelbalken te zien. |
|
Werkzaamheden tot april 2010 |
Nu het rijtuig bijna voltooid in een van de loodsen is opgeborgen, is er gelegenheid om veel details af te werken. Op de foto zijn de afsluithekken voor de balkons te zien, die thans worden gereconstrueerd. |
|
Werkzaamheden tot maart 2010 |
Veel details worden afgewerkt. Op de foto zijn de geemailleerde lampen naar origineel model te zien, die thans worden gereconstrueerd. |
|
Werkzaamheden tot januari 2010 |
Een deel van de tandwieloverbrenging voor de handreminrichting van het rijtuig is gebouwd en aangebracht. Er wordt verder gewerkt aan de stoomverwarmingsinrichting van het rijtuig. Alle zakramen zijn inmiddels geheel gereconstrueerd, inclusief de daarbij horende messing profielen. De klussen beperken zich tot het afwerken van kleine onderdelen. De rijtuigbak staat inmiddels - ten tijde van de saneringsoperatie in de werkplaats - min of meer compleet opgeborgen in de rijtuigloods achterop het terrein.
|
|
Werkzaamheden tot december 2009 |
De restauratie van rijtuig ZVTM AB8 is in de afrondende fase gekomen. Op de foto is het eerste klasse interieur te zien. Let op de pluche kussens, de lamp naar origineel model en de jugend-stil beschildering op de plafonds. Duidelijk is te zien dat deze laatste klussen nog veel menskracht vergen...
|
|
Werkzaamheden tot oktober 2009 |
De buitenzijde van het rijtuig wordt met een groot aantal laklagen (inclusief de klassieke schuurmethodes volgens het originele bouwbestek) afgewerkt. De okergele beschrifting ZVTM 8 en klasse I en II is eveneens aangebracht.
De stoomverwarmingsinrichting, de eerste klasse en nog enkele details aan het onderstel worden op dit moment afgewerkt.
|
|
Werkzaamheden tot september 2009 |
Tijdens eerste proefritten op het emplacement in Hoorn bleek, dat de draaistellen beter onder de bak moesten kunnen draaien. Na enige kleine aanpassingen aan het frame te hebben uitgevoerd kon op 10 september een eerste proefrit naar Wognum worden gereden achter dieselloc 35. De proefrit verliep probleemloos en tevens werd duidelijk dat het rijtuig erg goede rij-eigenschappen heeft.
|
|
Werkzaamheden tot augustus 2009 |
Al het glas is aangebracht. Aan een zijde zijn inmiddels alle houten schroten aangebracht, zodat het geheel op een compleet stoomtramrijtuig is gaan lijken. De laatste banken met pluche kussens worden in de eerste klasse aangebracht (zie foto) en in deze ruimte wordt tevens een plafond bestaande uit panelen aangebracht.
|
|
Werkzaamheden tot juli 2009 |
Al het glas is aangebracht. Aan een zijde zijn inmiddels alle houten schroten aangebracht, zodat het geheel op een compleet stoomtramrijtuig is gaan lijken (zie de foto). De laatste banken met pluche kussens worden in de eerste klasse aangebracht.
|
|
Werkzaamheden tot mei 2009 |
Vrijwel al het glas is aangebracht in de rijtuigbak. De panelen in het interieur van de eerste klasse afdeling zijn eveneens aangebracht en geschilderd (zie foto). Zodra de banken voor de eerste klasse zijn gestoffeerd, krijgen deze hun definitieve plaats in het interieur. De tweede klasse is inmiddels al van een interieur voorzien en vrijwel geheel voltooid. Hier, aan de buitenzijde van de bak en op de balkons vinden thans intensieve lak- en schilderswerkzaamheden plaats.
|
|
Werkzaamheden tot april 2009 |
Het dak is afgewerkt. Na het aanbrengen van de bedekking zijn de afwerklijsten aangebracht, worden de torpedoventilatoren geplaatst en zijn de glazen in de bovenraampjes geplaatst. Ook op de balkons zijn de eerste ruiten aangebracht en worden de gerestaureerde binnenschuifdeuren pas gemaakt. Er is tevens een begin gemaakt met het aanbrengen van de klapbankjes. Aan de eerste klasse banken wordt hard verder gewerkt. Inmiddels zijn ook de schroten voor de buitenzijde bij de rijtuigbak geplaatst: een teken dat de laatste fases van de restauratie met rasse schreden naderen!
|
|
Werkzaamheden tot februari 2009 |
Nu alle banken in de tweede klasse zijn aangebracht, wordt verder gewerkt aan de eerste klasse. Deze banken zijn complexer om te vervaardigen, omdat ze van pluche zittingen zullen moeten worden voorzien. De teakhouten schroten voor de zijwanden van het rijtuig zijn allemaal gerestaureerd of gereconstueerd, zodat deze binnenkort kunnen worden aangebracht. Sponsor Hilversumse Glas- en Verfhandel heeft al het benodigde veiligheidsglas voor het rijtuig geleverd.
|
|
Werkzaamheden tot januari 2009 |
Panelen, deuren en nog veel meer fraai gelakt teakhout krijgen nu hun definitieve plek in het rijtuig. In de komende tijd worden ook de banken in het eerste klasse interieur geplaatst. Oook zullen eerste proefritten worden uitgevoerd, om te bepalen of de draaistellen goed vrij van de rijtuigbak door de scherpe bochten in het traject Hoorn-Medemblik kunnen rijden.
|
|
Werkzaamheden tot december 2008 |
Rond de jaarwisseling hebben de gereconstrueerde banken hun definitieve plaats in het rijtuig gekregen. Het geheel begint meer en meer op een compleet ZVTM-rijtuig te lijken, hoewel er in de komende maanden nog veel tijd in de afwerking van de vele details in en aan het rijtuig zal moeten worden gestoken.
|
|
Werkzaamheden tot november 2008 |
Het rijtuig is op de draaistellen geplaatst, waarbij is gebleken dat nog enkele kleine aanpassingen aan het frame moeten worden uitgevoerd.
Voor de zakramen in het rijtuig zijn nieuwe messing frames en houten vattingen gemaakt. De originele betimmering van het plafond is gerestaureerd en weer aangebracht. De binnenbetimmering wordt verder afgewerkt. Vervolgens worden de reeds vervaardigde banken in het interieur geplaatst. Op 14 november kreeg het eerste exemplaar een plaats in het rijtuig.
|
|
Werkzaamheden tot september 2008 |
De lichtkap en betimmering van het dak worden op dit moment afgewerkt.
Er is een stagiaire van een opleiding voor meubelmakers aan het projectteam toegevoegd.
|
|
Werkzaamheden tot augustus 2008 |
Er is een niet werkende replica vervaardigd van het lange reservoir voor de acetyleengasverlichting onder het rijtuig. Na plaatsing hiervan kan de rijtuigbak definitief op de gereconstrueerde draaistellen worden geplaatst. In de bak zijn de balkonvloeren gelegd. De betimmering in de tweede klasse afdeling is in zijn geheel aangebracht. De zijkanten van het geraamte van de rijtuigbak zullen extra worden verstevigd met ijzerbeslag. Aan de bovenzijde is de kenmerkende lichtkap verder afgewerkt. De klapraampjes zijn pasgemaakt. Verder wordt er op dit moment gewerkt aan de restauratie van de oorspronkelijke balkonschotten en deuren. Een ervan is in de oorlogsjaren geraakt door een kogel. Deze is eveneens teruggevonden.
|
|
Werkzaamheden tot mei 2008 |
Na een jaar restaureren begint het houten stoomtramrijtuig herkenbare vormen aan de nemen. De reconstructie van de bijzonder kenmerkende lichtkap op het dak van het rijtuig is gereed. Hiermee heeft het houten geraamte zijn min of meer definitieve vorm gekregen. Aan de voorbereiding van het remwerk en de stoomverwarming in het rijtuig wordt gewerkt. De draaistellen zijn tijdelijk onder de bak geplaatst en de vloer is geheel gelegd. Ook aan de details wordt gewerkt: de kleine fabrieksplaten van de fabriek Allan voor zowel de draaistellen als de rijtuigbak zijn inmiddels gegoten.
|
|
Werkzaamheden tot april 2008 |
Een groot deel van de constructie van de bijzonder kenmerkende lichtkap op het dak van het rijtuig is gereed. Hiermee heeft het houten geraamte zijn min of meer definitieve vorm gekregen. Aan de voorbereiding van het remwerk en de stoomverwarming in het rijtuig wordt gewerkt.
|
|
Werkzaamheden tot maart 2008 |
De opbouw van het houten geraamte van de rijtuigbak heeft een letterlijk hoogtepunt bereikt: er is inmiddels een begin gemaakt met de constructie van de bijzonder kenmerkende lichtkap op het dak van het rijtuig.
|
|
Werkzaamheden tot februari 2008 |
De opbouw van het houten geraamte van de rijtuigbak gaat in hoog tempo verder. Veel van het houtwerk is in het afgelopen jaar al voorbewerkt. In het frame worden onderdelen voor het remwerk aangebracht.
|
|
Werkzaamheden tot januari 2008 |
Na terugkeer van het gestraalde en zwart geschilderde frame in Hoorn, is direct begonnen met een aanbrengen van het houten geraamte van de rijtuigbak op dit frame. Voorts is een gerestaureerd tussenschot op het frame geplaatst.
|
|
Werkzaamheden tot november 2007 |
Het stalen frame is hersteld en bevindt zich thans bij een straalbedrijf. Herstel van het houtwerk gaat verder en in de werkplaats te Hoorn zijn de gereconstrueerde draaistellen in elkaar gezet. De opvallend 'kleurrijke' exemplaren zijn hiernaast te zien.
|
|
Werkzaamheden tot oktober 2007 |
De geheel gedemonteerde wagenbak is op 23 oktober overgebracht naar de werkplaats te Hoorn. Daar wordt begonnen met de restauratie van het stalen frame. De houtbewerkingsafdeling werkt aan de reconstructie van de houten balken voor het geraamte van de houten rijtuigbak en de restauratie van de houten tussenschotten. Vrijwel alle beschikbare stellingen in de Hoornse werkplaats worden thans in hoog tempo gevuld met bewerkt teakhout!
|
|
Werkzaamheden tot augustus 2007 |
Op dit moment is de houten wagenkast geheel gedemonteerd. Veel hout is nog bruikbaar, maar de verbindingen zijn beschadigd, bijvoorbeeld door het uitzetten van roestende ijzeren schroeven. Met name voor het dak en de lichtkap is dit het geval. Alle onderdelen worden stuk voor stuk gerepareerd, terwijl de zware onderbalken van de houten kast worden gereconstrueerd. De vier wielstellen zijn inmiddels met nieuwe assen en wielbanden in Hoorn afgeleverd om over enige tijd onder de te reconstrueren draaistellen te worden geplaatst.
|
|
Voorbereiding |
Bij de verwerving bestond alleen nog de rijtuigbak, die op dat moment als duiventil functioneerde. Draaistellen en interieur ontbreken geheel. Een van de zijwanden is grondig verbouwd. Het frame en de overige wanden hebben de tand des tijds beter doorstaan. Op basis van onder andere deze gegevens is in de afgelopen periode een restauratieplan opgesteld en zijn werktekeningen gemaakt, die nodig zijn om belangrijke onderdelen te kunnen reconstueren.
|
 |
|
|
| |